ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΠΥΡΚΑΓΙΩΝ

Ομιλία Υπερνομάρχη κας Ντίνας Μπέη στο Συμπόσιο "Πρότυπα & Προδιαγραφές Πρόληψης & Αντιμετώπισης Δασικών Πυρκαγιών" (26/5/2008)

Το θέμα του συμποσίου σας βάζει στο επίκεντρο του πολιτικού και επιστημονικού ενδιαφέροντος μια «καυτή» υπόθεση για όλους μας, και θέτει αμείλικτα ερωτήματα:

1) Σε ποιο βαθμό είμαστε έτοιμοι ως κράτος, ως πολιτεία, ως τοπική αυτοδιοίκηση να αντιμετωπίσουμε το τραγικό φαινόμενο των πυρκαγιών;
2) Σε πιο βαθμό διαθέτουμε τις γνώσεις για την προστασία του δασικού πλούτου και κατά πόσο είμαστε διατιθέμενοι να τις εφαρμόσουμε στην πράξη;

Αυτά τα ερωτήματα τίθενται πλέον με τον πιο επιτακτικό και τραγικό τρόπο. Το περασμένο καλοκαίρι οι καταστροφικές πυρκαγιές

Χτύπησαν 10 εθνικούς δρυμούς,
Έκαψαν 2,5 εκατομμύρια στρέμματα δάσους, δασικών και φυσικών περιοχών,
Στέρησαν τη ζωή από 74 συνανθρώπους μας
Προκάλεσαν ζημιές που υπερβαίνουν τα 3,5 δισεκατομμύρια ευρώ
Στέρησαν για άγνωστο χρονικό διάστημα από την περιβαλλοντική, κοινωνική και οικονομική ζωή της χώρας τις υπηρεσίες που προσφέρει το δάσος.

Η εφιαλτική ανάμνηση του καλοκαιριού του 2007 γίνεται ακόμη πιο έντονη εάν σκεφτούμε ότι οι φυσικές περιοχές που επλήγησαν, προστατεύονται με ειδικό καθεστώς από την εθνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία: Ταΰγετος και Πάρνωνας, φαράγγι Νέδας, δάσος Καϊάφα, δάση της Εύβοιας, Πάρνηθα, Γράμμος, Πρέσπα, φαράγγι του Βουραϊκού, Πιέρια Όρη, Πήλιο και Πίνδος.

Αυτό που πρέπει πλέον να συνειδητοποιήσουμε είναι ότι οι μεγάλες καταστροφές δεν έχουν μονοδιάστατες αιτίες.
Η έκταση της καταστροφής που προκλήθηκε την περασμένη χρονιά οφείλεται σε ένα συνδυασμό παραγόντων που τείνει να πάρει μόνιμες διαστάσεις:

Πρώτος παράγοντας: η αλλαγή του παγκόσμιου κλίματος. Αυτό που λέμε καθημερινά με απλοϊκό τρόπο «έχουμε γίνει Αφρική» γίνεται όλο και περισσότερο γεγονός. Όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά γενικότερα στη Ν. Ευρώπη επικρατούν πρωτόγνωρες καιρικές συνθήκες: μείωση βροχοπτώσεων, αύξηση των ημερών χωρίς βροχή, παρατεταμένοι, επαναλαμβανόμενοι καύσωνες, πιο εύφλεκτα δάση.

Δεύτερος παράγοντας: η χρόνια αντιδασική πολιτική του ελληνικού κράτους.
Δυστυχώς ακόμη και σήμερα αντιμετωπίζουμε οποιαδήποτε πηγή πρασίνου ως «διαφυγόν κέρδος» και άρα ως χαμένη ευκαιρία για ανοικοδόμηση, εμπορευματοποίηση και ικανοποίηση πελατειακών σχέσεων.

Τρίτος παράγοντας: ο αμετανόητος συγκεντρωτισμός.
Σε κάθε περίπτωση πυρκαγιάς αποδεικνύεται τουλάχιστον αναποτελεσματική η μεταφορά της πρόληψης και της έγκαιρης αντιμετώπισης των πυρκαγιών από το τοπικό επίπεδο σε κεντρικούς μηχανισμούς, που εμφανίζουν έλλειψη προετοιμασίας και κατάλληλης οργάνωσης.

Τέταρτος παράγοντας: η έλλειψη στιβαρής οικολογικής συνείδησης.
Η απουσία συστηματικής ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης καθώς και κατάλληλης εκπαίδευσης των πολιτών οδηγεί σε μια αντιφατική κοινωνία που ενώ δηλώνει περιβαλλοντικά ευαίσθητη, πρακτικά επιδεικνύει οικολογικό αμοραλισμό όταν πρόκειται να επωφεληθεί προσωπικά από μια φυσική καταστροφή. Πόσοι από εμάς δεν θα θέλανε ένα εξοχικό στην καρδιά τους δάσους ή στην άκρη μιας παραλίας; Πόσοι έλληνες πολίτες αρνούνται την ευκαιρία να στήσουν ένα αυθαίρετο κοντά στη φύση; Πόσοι λαμβάνουν τα μέτρα τους όταν καίνε τα σκουπίδια τους;


Πέμπτος παράγοντας: η ανυπαρξία επιστημονικά τεκμηριωμένης πολιτικής για τη βιώσιμη διαχείριση του δάσους και των φυσικών περιοχών. Επιτρέψτε μου να φέρω ένα παράδειγμα χωρίς να διεκδικώ σε καμία περίπτωση το ρόλο της ειδικού: Αναρωτιέμαι για πόσο διάστημα ακόμη θα ακολουθούμε πρακτικές αναδάσωσης με πεύκα όταν αυτό έχει αποδειχτεί όχι ο εύκολος δρόμος που πιστεύουμε, αλλά ο εύκολος δρόμος προς την ολοκληρωτική καταστροφή σε περίπτωση πυρκαγιάς. Πότε θα λάβουμε σοβαρά υπόψη τη δασοπονική επιστήμη που μας πληροφορεί ότι υπάρχουν πολλά δασικά είδη τα οποία είναι προσαρμοσμένα στο περιβάλλον και εμποδίζουν την εξάπλωση των θερινών πυρκαγιών (π.χ. βελανιδιά);

Για να αντιμετωπίσουμε με ειλικρίνεια και ευθύνη τους παράγοντες που προανέφερα δεν χρειάζεται απλά «αγάπη προς τη φύση», που πιστεύω ότι όλοι διαθέτουμε αρκετή. Χρειάζεται να συνειδητοποιήσουμε ότι το πρόβλημα των πυρκαγιών όπως κάθε άλλο περιβαλλοντικό ζήτημα είναι πάνω από όλα θέμα πολιτικό.

Είναι θέμα πολιτικής και κοινωνικής βούλησης να μπούμε σε ένα άλλο μοντέλο ανάπτυξης, σε μια διαφορετική αναζήτηση της προσωπικής και συλλογικής ευτυχίας από αυτή που συνηθίσαμε στον 20ο αιώνα. Με άλλα λόγια η προστασία των δασών και της φύσης προϋποθέτει να ξεπεράσουμε το επίπεδο της ρητορικής συμφωνίας και να μπούμε σε ένα στάδιο σύγκρουσης με παγιωμένες αντιλήψεις και συμφέροντα που εμποδίζουν την ανάληψη ουσιαστικών πρωτοβουλιών με περιβαλλοντική ευαισθησία.

Δεν είναι δυνατό να περιμένουμε να μας κάνει φέτος ο «Στρατηγός Άνεμος» το χατίρι και να είναι καλός με εμάς. Δεν είναι δυνατό υπεύθυνα κρατικά χείλη να ξεστομίζουν τριτοκοσμικές αντιλήψεις και συνωμοτικές θεωρίες. Δεν είναι δυνατό πια να αποφεύγουμε τις ευθύνες μας.

Η φωτιά δεν καίει στην πόρτα του διπλανού μας. Καίει μέσα στο σπίτι μας. Γι αυτό και πρέπει να πάρουμε μέτρα άμεσα, γιατί το καλοκαίρι που έρχεται φαντάζει το ίδιο επικίνδυνο με το περυσινό.

Η κεντρική διοίκηση όμως δεν φαίνεται να έχει καταλάβει την κρισιμότητα της κατάστασης. Η φετινή αντιπυρική περίοδος ξεκίνησε αλλά τα κονδύλια από την Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας προς τους αρμόδιους φορείς, δασαρχεία, δήμους, νομαρχίες, ακόμη δεν έχουν αποδοθεί. Οι νομαρχίες ακόμη δεν έχουν πάρει από την Πολιτεία ούτε μισό ευρώ για τη φετινή αντιπυρική θωράκιση της περιοχής ευθύνης τους, την ώρα που οι επιστήμονες προειδοποιούν για ένα εξίσου «εύφλεκτο» καλοκαίρι με αυτό του 2007.

Η κυβέρνηση αν πραγματικά αγωνιά για το περιβάλλον οφείλει να δώσει εδώ και τώρα σε Νομαρχίες, Δήμους, Δασαρχεία και υπηρεσίες πολιτικής προστασίας τις σχετικές πιστώσεις για να γίνουν άμεσα οι αναγκαίες εργασίες για την προστασία του δασικού μας πλούτου. Δεν υπάρχει ούτε άλλος χρόνος ούτε άλλος χώρος για χάσιμο.

Εδώ και αρκετό καιρό επισημαίνουμε στην κεντρική διοίκηση τα βασικά θέματα που προκαλούν καταστροφικές αδυναμίες στην προστασία των δασών:

1. Ο κρατικός σχεδιασμός είναι ανεπαρκής και χρειάζεται πλήρη αναμόρφωση και επανασύνταξη.
2. Οι χρηματοδοτήσεις προς του ΟΤΑ είναι πολύ μικρές και δεν φτάνουν ούτε για τα βασικά προβλήματα που είναι αναγκασμένοι να αντιμετωπίσουν. Απαιτείται σημαντική αύξηση της ετήσιας κρατικής επιχορήγησης στις αρμόδιες για την πρόληψη και καταστολή των πυρκαγιών αρχές.
3. Υπάρχει τεράστιο πρόβλημα με τις καθυστερήσεις από τον κρατικό μηχανισμό στο θέμα πρόσληψης των εποχιακών υπαλλήλων που είναι απαραίτητοι στην πρόληψη αλλά και την αντιμετώπιση των πυρκαγιών . Η διαδικασία πρόσληψης - ενίσχυσης των Πυροσβεστικών Σταθμών με κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό πρέπει να γίνει άμεσα. Οι αγροφύλακες δεν αρκούν…
4. Το ζήτημα αρμοδιοτήτων δεν ξεκαθαρίζει σε ότι αφορά την διάνοιξη των δασικών δρόμων και την ανάληψη ευθυνών που τους αναλογούν από τα δασαρχεία.
5. Ο εκσυγχρονισμός και η δημιουργία νέου αξιόπιστου στόλου επίγειων και εναέριων μέσων είναι πια αναγκαίος
6. Γραφειοκρατικά αλλά και θεσμικά προβλήματα εμποδίζουν το έργο των εθελοντών και καθυστερούν τις προμήθειες σε μέσα και υλικά. Η έμπρακτη στήριξη του εθελοντικού κινήματος είναι κομβικό σημείο στην μάχη εναντίον των πυρκαγιών.
7. Η απαγόρευση έκδοσης οικοδομικών αδειών σε καμένες δασικές εκτάσεις δεν πρέπει να αρκεί μόνο κατά το έτος της καταστροφής τους. Απαιτείται διαρκής ενημέρωση πολεοδομιών για τις καμένες εκτάσεις με αεροφωτογραφίες
8. Η πρόληψη πρέπει να γίνει ο άξονας κάθε πολιτικής παρέμβασης. Η απαγόρευση της κυκλοφορίας στις δασικές εκτάσεις και τις ανεξέλεγκτες χωματερές έχει αποδειχτεί ένα μέτρο πολύ αποτελεσματικό που πρέπει να καθιερωθεί τις επικίνδυνες περιόδους.
9. Η αξιοποίηση θαλάσσιων υδάτινων πόρων για τα νησιά ακόμη εκκρεμεί
10. Υπάρχει έλλειψη ειδικών επιχειρησιακών προγραμμάτων αναδάσωσης καθώς και μελετών για την κατασκευή αντιπλημμυρικών έργων για την προστασία των πληγέντων οικισμών .

Η ολιγωρία, η απραξία, η έλλειψη συντονισμού και η μικροκομματική αντίληψη της κεντρικής διοίκησης αποτελούν τη μόνιμη απειλή για τα δάση της χώρας. Εάν δεν γίνουν ο κοινός στόχος μας τότε θα πενθούμε και πάλι το επόμενο και κάθε καλοκαίρι από εδώ και πέρα.

Δεν αξίζει στην Ελλάδα η μοιρολατρία. Δεν αξίζουν στην Ελλάδα οι εικόνες ντροπής που ζήσαμε. Ευτυχώς η κοινωνία των πολιτών ενεργοποιείται. Στήνει δίκτυα υπεράσπισης του περιβάλλοντος και άσκησης πίεσης προς τη σωστή κατεύθυνση.

Αρκεί όλοι όσοι έχουμε δημόσια αξιώματα, όλοι όσοι αντιπροσωπεύουμε τους έλληνες πολίτες να τους ακούσουμε, να πιστέψουμε σε αυτό το περιβαλλοντικό κίνημα που δημιουργείται και να το αντιμετωπίσουμε όχι με βάση πρόσκαιρα πολιτικά οφέλη αλλά για να διαμορφώσουμε ένα νέο πρότυπο ζωής.
Με επίκεντρο το πράσινο, την ποιότητα ζωής, τη δυνατότητα αυτής της υπέροχης χώρας να υπάρχει και στο μέλλον.

                                                                                                                                           Ντίνα Μπέη

                                                                                                                          Υπερνομάρχης Αθηνών - Πειραιώς